Wstecz | Powrót do spisu Strona główna | Forum | Galeria

San H100B


Historia modelu i dane techniczne

          Konstruktorzy z Sanockiej Fabryki Autobusów cały czas starali się czuwać nad rozwojem swojej pierwszej i sztandarowej marki SAN. Stąd ciągłe jej modyfikacje i produkcja nowych modeli, których projekty uwzględniały sugestie przekazane przez użytkowników pojazdów celem usuwania pojawiających się w trakcie eksploatacji wad i jak najlepszego dostosowania konstrukcji do potrzeb. Profesjonalne jak na owe czasy podejście do produkcji autobusów potwierdzały także długotrwałe i dość wnikliwe testy, jakie przechodziły kolejne prototypy.
          Niestety, nowatorskie wówczas pomysły w postaci przede wszystkim samonośnej konstrukcji nadwozia, skończyły się w 1967 r. Może nie tyle skończyły się pomysły, co rosnące pilne zapotrzebowanie na nowe autobusy wymusiło stworzenie konstrukcji niekoniecznie trwalszej, wygodniejszej i bardziej estetycznej, ale przede wszystkim łatwiejszej w produkcji i obsłudze. W ten sposób w 1967 r. na polskich drogach pojawił się SAN H100B, tym razem zbudowany na podwoziu ramowym pochodzącym z samochodu ciężarowego Star 25. Był to konstrukcyjny krok wstecz, który praktycznie uniemożliwił dalszy rozwój marki SAN. Dość powiedzieć, że konstrukcja nadwozia oparta na tzw. ceownikach wzorowana była na jednym z modeli autobusu Magirus, zaprezentowanym w 1919 r.
          Aby zunifikować nowy model z wytwarzanymi już innymi pojazdami, obok wspomnianego podwozia wykorzystano także elementy pochodzące z ciężarowego Stara 28 (układ napędowy), również ciężarowego Stara 25 (elementy oświetlenia pojazdu) oraz osobowej Warszawy (tablica rozdzielcza, elementy oświetlenia). Używano także wytwarzanych na potrzeby poprzednich modeli SAN-a blach osłonowych wewnętrznego poszycia ścian bocznych. W ten sposób łatwiej było zapewnić odpowiednio duże i szybkie dostawy części i podzespołów do wytwarzania SAN-a H100, zwiększając tym samym możliwości produkcyjne.
          W modelu tym zastosowano silniki S47 (benzynowy) oraz S-530 (popularniejszy silnik dieslowski). Należy dodać, że pojazdy wyposażane w silnik benzynowy były dodatkowo oznaczane symbolem 1. A zatem lokalna wersja takiego SAN-a nosiła symbol H100A.1, zaś wersja miejska H100B.1. Do tego stosowano 5-biegową skrzynię biegów. Zmodernizowano sprzęgło, zawieszenie, układ kierowniczy oraz układ hamulcowy. Ogrzewanie pojazdu zapewniał olejowy system Sirocco. Komfort podróży zapewniał nowy typ foteli produkowanych w Jelczu. Pojawiły się także osobne drzwi wejściowe dla kierowcy, umieszczone w ścianie bocznej z lewej strony. W wersji miejskiej drzwi dla pasażerów sterowane były pneumatycznie. Na ścianie czołowej umieszczono ekspozytor tablicy kierunkowej.
          SAN H100, jak zostało wspomniane, już w momencie skierowania do seryjnej produkcji był konstrukcją przestarzałą. Wóz nie był też fabrycznie zbyt dobrze zabezpieczony przed korozją, co znacznie skracało jego żywotność. Przegrywał konkurencję z bardziej pojemnymi i lepiej wykonanymi Jelczami 272 MEX oraz pojawiającymi się coraz to nowszymi modelami węgierskiego Ikarusa, stąd też w 1973 r. podjęto decyzję o wycofaniu z produkcji wersji miejskiej, zaś rok później zjechał z taśmy ostatni SAN H100 w wersji lokalnej. Tym samym zakończyła się historia tej serii, która choć obecnie nieco zapomniana, to jednak zapisała bardzo ważną, pionierską kartę w historii polskich konstrukcji autobusowych. Autobus ten ze względu na ramę był konstrukcyjnie wytrzymalszy i trwalszy od poprzednich modeli i umożliwił rozwój komunikacji miejskiej w średnich i małych miastach. Łącznie wyprodukowano ponad 23 tys. sztuk SAN-a H100, w tym 5,8 tys. pojazdów w wersji miejskiej. Sama fabryka w Sanoku miała już jednak gotowy plan na przyszłość w postaci Autosana H9, który jak się później okazało, zdominował tabor zwłaszcza PKS-u na najbliższe ponad dwadzieścia lat.
          Autobusy te często miały modyfikowany układ siedzeń - dokładając więcej miejsc siedzących ograniczano całkowią ilość miejsc dzięki czemu zmniejszano zużycie pojazdu. Także napęd autobusu nie dostarczał wystarczającej mocy by przy pełnym fabrycznym obciążeniu możliwe było pokonanie stromych podjazdów. Modyfikacje takie wprowadzało praktycznie każde miasto.
          Jeszcze w latach 80-tych wiele egzemplarzy było używanych przez prywatnych włascicieli oraz gminy np. do przewozów szkolnych. Dziś po SAN-ie H100 pozostało wspomnienie i kilka egzemplarzy - większość w trakcie remontu. W Szczecinie, Otrębusach, Białymstoku i Bydgoszczy wygląd z czasów świetności przywracany jest pojazdom w wersji lokalnej, w Warszawie zaś jest wóz w wersji miejskiej, który dawniej pełnił służbę liniową w Kaliszu. Miłośnicy z Warszawy posiadają także odrestaurowany i jeżdżący egzemplarz SAN-a H100A.1.

Dane techniczne:

SilnikZS S-530 A1 A (silnik typu Diesel) | ZI S-474 (silnik benzynowy)
Pojemność silnika6 231 ccm | 4 678 ccm
Moc silnika105 KM
Ilość miejsc62 (w 21 tym siedzących)
Układ drzwi0-1-1
Długość8700 mm
Szerokość2500 mm
Wysokość3050 mm
Wysokość podłogi800 mm
Dodatkowe wyposażenie-

W komunikacji miejskiej Nowego Sącza

          W Nowym Sączu SAN-y H-100B eksploatowano w latach 1967-1983 (?). Pojawiły się w ilości dużej ilości egzemplarzy. Zakres numerów taborowych to #65-#124 (?). Do dziś po tych wozach zachowały się liczne pocztówki i zdjęcia, wspomnienia wśród mieszkańców miasta i pracowników MPK.
          Należy też zaznaczyć, że to Sany H100B dźwigały na sobie prawdziwy ciężar utrzymania ruchu - Jelczy "Ogórków" było znacznie mniej. Z tego powodu GSMK usilnie szukało takiego pojazdu by mógł pokazywać jak wyglądała komunikacja miejska w latach 70-tych. W IV kwartale 2011 wrak Sana H100B został sprowadzony do Nowego Sącza. Egzemplarz nie pochodzi z Nowego Sącza - jego dokładnie pochodzenie nie jest znane. Autobus pochodzi z 1971 r., pojazd po remoncie otrzyma numer #70. Jego odbudowa rozpocznie się prawdopodobnie w 2013 r. Aby przejść do podstrony o tym egzemplarzu kliknij.


Nr tab. Marka i typ Data produkcji Rok zakupu Rok kasacji Barwy fabryczne Uwagi
#65 San H100B 1968 19xx 19xx -
#66 San H100B 1968 19xx 19xx -
#67 San H100B 1968 19xx 19xx -
#68 San H100B 1968 19xx 19xx -
#69 San H100B 1968 19xx 19xx -
#70 San H100B 19xx 19xx 19xx Zabytkowy, w GSMK od 2011
#71 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#72 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#73 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#74 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#75 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#76 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#77 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#78 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#79 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#80 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#81 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#82 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#83 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#84 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#85 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#86 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#87 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#88 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#89 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#90 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#91 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#92 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#93 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#94 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#95 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#96 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#97 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#98 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#99 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#100 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#101 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#102 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#103 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#104 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#105 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#106 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#107 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#108 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#109 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#110 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#111 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#112 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#113 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#114 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#115 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#116 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#117 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#118 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#119 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#120 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#121 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#122 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#123 San H100B 19xx 19xx 19xx -
#124 San H100B 19xx 19xx 19xx -


Początkowe malowania pojazdów
schematy odpowiadają latom dostaw



Numery taborowe:
#65-#124


Dalsze lata eksploatacji pojazdów



Numery taborowe:
#xx


Na starej fotografii:



Zdjęcie ze zbiorów MPK
San H100B #73 na starej zajezdni przy ulicy Naœciszowskiej




Zdjęcie ze zbiorów MPK
San H100B #73 na starej zajezdni przy ulicy Naœciszowskiej




Pocztówka: Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Turystyczno Krajoznawczego fot. T.Hermańczyk
Autobus San H100B na wschodniej pierzei Rynku




Pocztówka: Biuro Wydawniczo-Propagandowe fot. P.Krassowski
Autobusy San H100B w Rynku - w tyle fotografi przed obecnym Empikiem stoi Jelcz 043 (turystyczny ogórek)




Pocztówka: Biuro Wydawnicze "Ruch" fot. K.Kaczyński
Autobus San H100B #72 prezentuje swój tył jadąc na najsławniejszej i pierwszej sądeckiej linii "0" Aleją Batorego w kierunku Heleny




Pocztówka: Krajowa Agencja Wydawnicza fot. B.Łopieński
Autobus San H100B w Rynku skręca z pierzei wschodniej na północną




Pocztówka: Krajowa Agencja Wydawnicza fot. S.R.Sadowski
Autobus San H100B w Rynku - ostatnie miesiące eksploatacji tych pojazdów




Pocztówka: Krajowa Agencja Wydawnicza fot. A.Chmielewski
Autobus San H100B #83 zbliża się do przystanku na Alei Wolności - w tle widoczny inny egzemplarz




Pocztówka: Krajowa Agencja Wydawnicza fot. J.Rosikoń
Autobus San H100B oddziału Gorlickiego wyjeżdża z gorlickiego Rynku ulicą 3go Maja (obecnie deptak)




Zdjęcie ze zbiorów MPK
Autobus San H100B #79 na wycieczce zakładowej




Zdjęcie ze zbiorów MPK
Autobus San H100B #79 na wycieczce zakładowej




Zdjęcie ze zbiorów MPK
Autobus San H100B #70 na starej zajezdni przy ulicy Naściszowskiej




Zdjęcie ze zbiorów MPK
Autobusy San H100B #113, #119 i #10X oczekują na swój koniec na zajezdni przy ulicy Wyspiańskiego




Zdjęcie ze zbiorów MPK
Autobus San H100B #110 rozbity w wypadku na zajezdni przy ulicy Wyspiańskiego




Zdjęcie ze zbiorów MPK
Autobus San H100B #110 rozbity w wypadku na zajezdni przy ulicy Wyspiańskiego




Zdjęcie ze zbiorów MPK
Autobus San H100B w Rynku




Pocztówka: ?
Autobus San H100B na pierzei północnej Rynku - za nim stoi Jelcz 272 Mex (czyli tzw. "ogórek")




Pocztówka: ?
Autobus San H100B jedzie ulicą Długosza




Fotografia: Wojciech Turżański; udostępniona na Galerii LTEK
Autobus San H100B #112 wjeżdża na nowosądecki Rynek 9.08.1976r. (zdjęta osłona chodnicy bo Sany miały tendencje do przegrzewania się)




Fotografia: Wojciech Turżański; udostępniona na Galerii LTEK
Autobus San H100B #112 opuszcza nowosądecki Rynek 12.07.1978r.




Zdjęcie ze zbiorów MPK
Autobusy San H100B na terenie starej zajezdni przy ulicy Naściszowskiej - Nowy Sącz był wtedy miastem Sanów




Copyright by GSMK
Wszelkie prawa zastrzeżone.
Designed by Sliffka